Edebiyat, Haberler, Köşe Yazısı, Yazılar

ŞİİRİN BURCUNDA BİR ŞAİR: NECATÎ

0 57

indir

Necatî,  (1455 -1509) XV. yüzyılın ikinci yarısına damgasını vuran önemli bir şairdir. Edirne’de doğmuş. Asıl adının İsa olduğu söyleniyor. Savaş esiri olduğuna dair rivayetler var. Devşirme olması da muhtemeldir. Küçük yaşta anasız ve babasız kalan Necatî, bir kadın tarafından büyütülmüştür. Şiir eğitimi aldığı anlaşılmaktadır.

Niçin gittiği bilinmeyen Kastamonu’da hat sanatıyla da uğraşan Necatî,  yazdığı meşhur “döne döne” redifli gazeliyle şöhreti yakalamıştır. Fatih’e sunduğu gazelleri ve kasideleriyle dikkatleri üzerine çekmiş, divan kâtibi olarak İstanbul’a atanmıştır. Şehzadelere ve paşalara sunduğu kaside ve gazelleriyle itibar görmüş ve saray şairi olarak hayatını sürdürmüştür. Hayatının sonuna doğru saraydan uzaklaşmış, sade bir hayat yaşamıştır. 1509′da ölen şairin mezarının nerede olduğu bilinmemektedir.

İran Edebiyatının etkisinde başlayıp devan eden divan edebiyatı XV. yüzyılda Türk Edebiyatı olma yolunda ivme kazanmıştır. Türkçenin ve Türkçe söyleyişin büyük şairi olan Necatî, bu evrenin en büyük temsilcisidir. Divan edebiyatının XVI. yüzyıldaki zirvesinin altyapısını XV. yüzyılda ve bilhassa Necati’de aramak lazım geldiğini düşünenlerdenim.

Halk edebiyatı ürünlerine has bir havanın sindiği şiirlerinde atasözü ve deyimlere yer veren Necatî, bu konuda çığır açmıştır. Kendine has benzetme ve buluşlarla adeta bir edebi ekol oluşturmuştur. Kendinden önceki şairlerden Şeyhi’nin ve Ahmet Paşa’nın üzerinde etkisi görülmektedir.

 “Türkçenin Anadolu’da şiir dili hâline geliş sürecin­de yaşadığı bütün deneyimleri Necatî Divanı’nda este­tik bir istif anlayışına uygun olarak buluruz. Aynı şekil­de Necatî’nin şiiri sadeliği ile âşık tarzını benimseyen şairleri, yerlilik arzusuyla Zatî ve Bakî’yi, ulaştığı lirizm ve içtenliğiyle Fuzûlî’yi haber veren bir potansiyele sahiptir. Necatî Divanı’nın bu potansiyeli ilk bakışta sezilmekle birlikte adı geçen şairlerin Necatî’nin gazel­lerine yazdıkları nazireler, bu durumu daha somut bir biçimde ortaya koymaktadır.”  ( Prof. Dr. Muhsin Macit, Dil ve Edebiyat, Garip Şair: Necatî )

Fuzuli, “gü”l ve “hançer” kasidelerinin rediflerini Necatî’den almış, bir gazeline de nazire yazmıştır. Baki, Âşık Ömer ve Nedim de etkilediği şairlerdendir. Necatî,  Hüsrev-i Rûm (Anadolu şairlerinin sultanı) diye anılmıştır.

“Necâtî’nin dili bilhassa gazellerinde oldukça sade, üslûbu güçlü ve etkileyicidir. Kendine has zengin hayallerle süslü şiirlerinde önemli ölçüde mahallî renk ve özellik görülür. Bu mahallîlik sadece kullandığı dilde değil benzetmelerinde, tabiat ve av sahnelerine ait son derece canlı tasvirlerinde de güçlü bir şekilde hissedilir. Halk diline ve psikolojisine yakın nükteli ifade ile güçlü bir dil hâkimiyeti vardır. Kelime hazinesindeki zenginlik, kullandığı teşbih ve mecaz unsurlarındaki orijinallik, ifadesindeki rahatlık, rindâne edası, söylediklerini yeri geldikçe atasözü ve deyimlerle süslemesi, kafiye ve rediflerini çoğunlukla Türkçe kelimelerden seçmesi, daha XV. yüzyılda konuşma diliyle şiir yazmada başarı göstermesi, Türkçe’yi büyük bir başarıyla aruza uygulayabilmesi de onun önemli özelliklerindendir.” ( İslam Ans. ,  cilt: 32, sayfa: 477- 478 )

Necatî’nin şiirlerinde doğallık esaslı bir yer tutar. Kelime seçimi üslubuna berraklık vermiştir. Sokaktaki olaylara ve insanlara bigâne kalmamıştır. Şiirlerinde bunun yansımalarını açıkça görmekteyiz. Necatî’yi Türkçenin büyük şairi yapan önemli etkenlerden biri de şiirlerinde fiilleri bolca kullanmasıdır.  Çünkü fiiller Türkçenin bel kemiğidir. Türkçenin fiil yapısını ve dizinini bozmadıkça başka dillerden alınan kelimeler dili bozmaz.  Fiillerin bolca kullanılması hem Türkçenin şiir dili olarak işlenmesini sağlamış hem de Necatî’nin şiirine hareketlilik getirmiştir. Yani onun şiiri durgun bir göl değil, adeta coşkun akan bir ırmaktır diyebiliriz.

Necatî’nin şiirlerindeki yerlilik vurgusunun yanında yerellik – mahallilik de çok açık bir şekilde kendini göstermektedir. Yaşadığı bölgelerin (bilhassa Kastamonu yöresinin) ifade tarzlarını, deyimlerini, söyleyiş özelliklerini şiirlerinde öne çıkarmıştır. Halkın konuştuğu dili şiir diline dönüştürmeyi başarmıştır. Şiirlerindeki ironi ve ince mizahın varlığı da belirtilmesi gereken bir özelliklerdendir. Necatî üslup sahibi bir şairdir. “Latifî, Necatî’nin gazel tarzında kendinden önce gelen şairlerin üslu­bunu, hükmü kaldırılmış kitaplar gibi, ortadan kaldır­dığını söyler. Necatî’nin elinde Türkçe, gerçek ma­ nada mısra estetiğine kavuşur. Ondan sonra gelen şairler bu birikimi göz ardı edemezler.” ( Prof. Dr. Muhsin Macit, Dil ve Edebiyat, Garip Şair: Necatî )

“Devşirme bir ço­cuğun Türkçenin en büyük şairlerinden biri olması gerçekten “garip” değil midir? Bir başka “garip”lik ise Türkçeyi şiir burcunun zirvesine taşıyanlardan Beh­çet Necatigil’in Necatî’ye öykünerek “Gönül” soya­dını “Necatigil”e dönüştürmesidir. ” Necatî, gerçekten “garip” kelimesinin lügatlerdeki bütün anlamlarını şahsında ve şiirinde barındıran müstesna kişilerdendir.”    ( Prof. Dr. Muhsin Macit, Dil ve Edebiyat, Garip Şair: Necatî )

Bu garipliği taçlandıran bir gazelindeki şu beyitlerdir:

“Lâle-hadler yine gülşende neler etmediler

Servi yürütmediler gonceyi söyletmediler

 

 Taşradan geldi çemen mülküne bîgâne deyü

Devr-i gül sohbetine lâleyi iletmediler”

 “Lale”de kişileştirme sanatı yapılmış olamaz mı? Belki de Lale Necatî’nin kendisidir. Taşradan gelmiştir çemen mülküne.

 

 


İlgili Yazılar

Bir Cevap Yazın

Son Yorumlar

    İlkelerimiz

    Sitemiz, zararlı içerikler barındırmamaktadır. Sitemiz, üyelik sistemi içermemektedir. Yapılan yorumlarda sitemizde haber ve yazılarla ilgili yapılan yorumlarda tehdit veya küfür içeren, üçüncü kişiler ile ilgili rahatsız edici din,dil,ırk,cinsiyet ayrımına yönelik ve Türkiye Cumhuriyeti yasalarına aykırı ifadeler ve materyaller kullanılamaz.Aksi takdirde sitemiz gerekli yasal işlemleri başlatma hakkını saklı tutar. Doğabilecek yasal sorumluluklardan sitemiz sorumlu tutulamaz. Sitemiz , ”Basın Meslek İlkeleri” ne bağlı kalacağına söz vermiştir.

    Haberdar Olun

    Sitemiz ile alakalı güncel kalmak, sitemize ait tüm bildirilerden haberdar olmak için mail listesine abone olun.

    Üye olun, ve yenilikleri kaçırmayın...