Düşünce, Haberler, Köşe Yazısı, Yazılar

İSYAN AHLÂKI’NA NOTLAR 1

0 34

topçu n

Nurettin Topçu “hareket” kavramını “ahlâk” meselesinin temeline koydu. “Hareket” kavramını “irade-hürriyet-isyan” kavramlarıyla ve “bilgi-iman” meselesiyle de ilişkilendirdi. Böylece “hareket” hem “isyan” ve hem de “iman-itaat”in kavramsal içeriğini cem etti. Buradaki “iman-itaat”i din ile ahlâkın müşterek kaynağında yer alan mistik bir bağlanış-itikat şeklinde anladığı vurgulanmalıdır. Ritüeli dindarlık-iman ölçütü saymamaktadır.Topçu için homo economicus (yiyip içen, kazanan ve harcayan insan) anlayışı homo faber (yapıcı insan) anlayışına yol açmaktadır. Ancak bu iki insan anlayışı da homo sapiens (düşünen insan) tipinin üst insanlığına varamaz. Topçu’ya göre homo sapiens (düşünen insan) tipini “kendilerinde arayıp bulanlar, ekonomik insandan uzaklaştıkları gibi maharetleriyle övünen yapıcı insandan da nefret ederler. Onlar, ötekiler gibi kurnaz ve becerikli değillerdir. Hayatın ince hesaplarını bilmezler” (Topçu, KM, 1998: 157). Topçu, din ile ahlâk arasında zorunlu bir ilişki görmez. Zira “kapalı ahlâk-morale close” ve “açık ahlâk-morale ouverte” arasında ayrıştırma yapar. “Sezgi Ahlâkı” başlıklı yazısında Bergson’a atıfla aktardığı bu kavramlarla cemiyetin ahlâkını kapalı ahlâk olarak yargılar. “Tam bir ahlâklılığa yükselmek için fert, cemiyete tabi olmaktan çıkmalıdır; içten gelen bir hamle ile ahlâka yükselmelidir. Yukarı ahlâk insani ahlâktır” (Topçu, B, 1998: 121) ifadesiyle insanlık seviyeleri kurar. Bu seviyelere beşer-insan-insân-ı kâmil gibi isimler verilebilecektir. Topçu da Bergson gibi “İnsanlık ahlâkı, kimseye karşı kin taşımayan evrensel bir aşka dayanmaktadır. Bazı ruhlar bütün zümrelerin üstüne yükselerek bu aşkı yaşayabiliyorlar” (Topçu, B, 1998: 121) diyecektir. Bergson’u önemsemesine rağmen onu eleştirir: “Ahlak ve Dinin İki Kaynağı, bir takım değer hükümlerini içinde toplamasına rağmen sezgi eseri olmaktan ziyade zekânın eseridir” (Topçu, B, 1998: 123). Topçu için iman mistik bir unsurdur (Topçu, KM, 1998: 131). İnsanın tabii halinin değişmemek olduğuna kanaat eden Topçu, hareketi insanla Allah’ın terkibi olarak tanımlar (Topçu, KM, 1998: 130). Saadet iradeye kudretsizlik getirmekte, tatmin kendi arkasında çaresiz bir pişmanlık bırakmakta, şehvet çok kullanılmasından devasız bir keder doğurmaktadır. Topçu’nun şehvet, zevk, saadet gibi tatminleri “irade yokluğu” olarak anlaması onda isyan fikrini uyandırıyor: “Hür hareket, Allah’a dayanarak yapılan isyandır (…) İsyan esirliğimize karşıdır” (Topçu, KM, 1998: 130). Topçu’ya göre hayat hareket imkânlarını bu tatmin vasıtasıyla yitirmekte ve hareket edemeyince kendi kendisinin tufeylisi bir mahlûk gibi kendi cevheriyle gıdalanmaktadır. İnsanı bu esaretten kurtaracak olanın mesuliyet iradesi olduğunu ifade eden Topçu ahlâk hamlesine doğru bir gidişle ruh yapısında taklidin sınırlarını aşan, insan hayatına gerçek değerini verecek iradenin sonsuzluğa uzanmasını hedefliyor. İman, doğduğu varlıkta benlik kendi özüne dönmekte ve kendini aramaktadır. Taklitten kurtuluş, bilginin itikad karakterini kazanmış insanların ruhi gidişidir. Topçu için “dinin esası mistikliktir” (Topçu, KM, 1998: 132). Mistiklerin dışında ancak taklit şuuruyla takip eden fertleri görüyoruz. Hareket iradesi, insan ruhunu isyana götüren ilahi kuvveti vermektedir. Topçu için ilahi iradeden ayrılan isyan (Stirner’in anarşizmi; Rousseau’nun mefluç ferdiyetçiliği; Schopenhaur’un akıbetsiz bedbinliği) mesuliyet iradesinden fışkıran, iman kaynaklarından hayat alan, ilahi varlıkla birleşmek hamlelerinin ifadesi olan isyanın tam zıddıdır. Topçu, ferdi bu yıkıcı isyanlardan kurtararak hem içtimaî uysallığın ve hem anarşist ferdiyetçiliğin, hem cemiyetin, hem Allahsız varlığın üstüne yükseltmeyi hedefliyor. Topçu için Müslüman isyanı, Allah’ın insanda isyanıdır. Bunun en beliğ ifadesi de “Ene’l Hakk” beyanındadır.

 

 

-        Topçu Nurettin, Kültür ve Medeniyet, Dergâh Yayınları, 1998

-        Topçu Nurettin, Bergson, Dergâh Yayınları, 1998


İlgili Yazılar

Bir Cevap Yazın

Son Yorumlar

    İlkelerimiz

    Sitemiz, zararlı içerikler barındırmamaktadır. Sitemiz, üyelik sistemi içermemektedir. Yapılan yorumlarda sitemizde haber ve yazılarla ilgili yapılan yorumlarda tehdit veya küfür içeren, üçüncü kişiler ile ilgili rahatsız edici din,dil,ırk,cinsiyet ayrımına yönelik ve Türkiye Cumhuriyeti yasalarına aykırı ifadeler ve materyaller kullanılamaz.Aksi takdirde sitemiz gerekli yasal işlemleri başlatma hakkını saklı tutar. Doğabilecek yasal sorumluluklardan sitemiz sorumlu tutulamaz. Sitemiz , ”Basın Meslek İlkeleri” ne bağlı kalacağına söz vermiştir.

    Haberdar Olun

    Sitemiz ile alakalı güncel kalmak, sitemize ait tüm bildirilerden haberdar olmak için mail listesine abone olun.

    Üye olun, ve yenilikleri kaçırmayın...