Düşünce, Köşe Yazısı, Yazılar

İNSANIN DÖRT ZİNDANI VE ÖZGÜRLÜK

0 100
dört zindan

Ali Şeriati, kendine özgün görüşleri olan, Doğu ve Batı düşüncesinin temel dinamiklerini bilen, hepsinden önemlisi İslam hakkında derinlikli bir bilgi sahibi olan bir aydındır.

            İnsan hangi zorunlulukların tehdidi altındadır ve bu zorunluluktan nasıl kurtulacaktır. Şeriati’ye göre insan ancak kendisini saran zorunluluklardan kurtulduğu ölçüde özgürleşip insanlaşacaktır. Şeriati “Benim esaslı tezim şudur” der ve devam eder: “İnsanın dört zorunluluğu vardır; insan dört zindanın tutsağıdır. Doğal olarak bu dört zorunluluktan (cebir, belirlenim) kurtulduğu zaman insan olabilir ve bu dört zindandan kendi özgürlüğünü elde ettiği zaman gerçek manasıyla insan olabilir(1) Şeriati’ye göre insanın beşer olmaktan insan olmaya yükselişi kendini belirleyen cebirleri aşmakla mümkündür. Beşer insanın biyolojik yanıdır; insan ise düşünce üreten, sanat yapan, felsefe ve şiirle ilgilenen varlıktır. Dahası biyolojinin ilgilendiği beşer; felsefe, edebiyat ve sanatçının ilgilendiği ise insandır.

            Beşer ve insan olmak arasındaki önemli bir farkta var olmak ile olmak arasındaki farktır. Beşer olmaktan insan olmaya yükselmiş olan insanın üç temel özelliği vardır: bilinçli olmak, seçmek ve yaratmak.

            Şeriati’ye göre insanın kendini bilmesine ve özbilinç sahibi olmasına engel olan engel olan belirlenimler vardır ki, O, bunlara zindan adını verir. Hiç kuşkusuz zindan bir metafordur ve Şeriati bu metaforu kullanmaktadır. Zindan insanı saran, insanın içinde yaşamaya mahkûm olduğu, özgürlüğünü sınırlayan bir metafordur.  İnsan özgürlüğe adım atmak için zindanın içinden çıkmak ve onun belirlediği sınırlardan kurtulmak zorundadır.  Beşer ancak kendini saran belirlenimlerden kurtulduğu, seçtiği, bilinçli olduğu, kendinin tabiatla ilişkisini anladığı ölçüde insanlaşabilir.

            Şeriati’ye göre seçici yaratıcı ve özgür olan insan, dört zindanın baskısı altındadır ve bu zindanlar onu özgürlükten ve yaratıcılıktan uzaklaştırmaktadır. İnsan özgürlük ve yaratıcılık özelliklerini kullanabilmesi için kendisini engelleyen zindanların baskısından kurtulmak zorundadır.

            Şeriati’ye göre insanın özgürleşmesine engel olan zindanlar şunlardır:

1-Tabiat zindanı,

2-Tarih zindanı

3- Toplum zindanı

4- Benlik zindanı.

İnsan tarihin, toplumun, tabiatın ve benliğin zindanından, belirleyiciliğinden, ya da zorlamasından nasıl kurtulabilir? Şeriati’ye göre insan “olmak” gelişimi sürecinde sosyolojizim, natüralizm, materyalizm ve tarihselciliğin belirleyiciliğinden kurtulabilir.

            Şeriati’ye göre insanın tabiatı tanımak suretiyle ve geliştirdiği teknik araçlarla tabiatın zorlayıcılığından kurtulabilir. Bilgi insanı tarih, tabiat ve toplumun belirleyiciliğinden kurtarır. “ Şimdi bu ilk zindandan, tabiat zindanından, bilinç irade ve yaratıcılığını, tabiatı tanımak suretiyle, yani bilimle çekip kurtarabilir. İkinci zindandan, yani historizm zindanından, tarih felsefesini ve tarihin belirleyiciliğinin istihdamını, yani tarih bilimini tanımakla kendi kurtuluşunu temin eder. Üçüncü zindandan, yani sosyolojizm ve sosyal düzen zindanından ise bireyler kendilerini bilim ile kurtarabilir ve kendi toplumsal düzenlerinin kurucusu olabilirler.”(2)

            İnsanın kurtulmasının en zor olduğu binlik yani kendi zindanıdır. Bu zindandan diğer üç zindandan kurtulduğu yöntemleri kullanarak kurtulması mümkün değildir. Bu zindandan kurtulmak çok daha zor ve mücadele gerektiren bir zindandır. “ Dördüncü zindan, en kötü zindandır ve insan bu zindan karşısında en aciz tutsaktır. Bu zindan “kendimdir”. İlginçtir, gördüğümüz üzere tarih boyu her ne kadar insan, söz konusu üç zindandan kurtuluşunu daha ileri derecede temin etmiş, bugün bu üç cebrin zorlama ve baskısından her dönemdekinden daha fazla kurtulmuş ve bu üç cebre her zamankinden daha fazla egemen olmuşsa da dördüncü cebir karşısında, yani “kendi” cebri, kendi zindanı karşısında tersine her dönemden daha çok, hatta teknolojiye sahip bulunmadığı tabiat bilimlerini bilmediği, sosyoloji ve tarih felsefesini anlamadığı dönemden çok daha acizdir.”(3).

            Bilginin ilerlemesiyle diğer üç zindanın zorlayıcılığından kurtulan insan, kendi zindanına daha çok mahkûm olmuştur. Çünkü insan bilim ve bilgi ile kendi zindanından kurtulamaz.

            İnsan benlik zindanından ancak kendine baş kaldırmak, kendi sınırlarını yıkmakla kurtulabilir. İnsan kendini engellemek, duygularına hâkim olmak, kendisiyle mücadele etmekle ancak başarılı olabilir. Benlik zindanının insanın dışında değil, bizatihi kendisinin olması onunla mücadeleyi daha da zorlaştırmaktadır. İnsanın kendisiyle mücadelesi bilim ve mantık yolundan başka bir yola ihtiyaç gösterir. Bunun için mantık ve bilimi aşan bir güç gerekir ki, bu güç dindir.

            Şeriati’ye göre insan kendisini sarmalayan dört zindandan ilk üçünden kurtulmakla özgürlüğe ulaşamaz. Benlik zindanı insanın kendisiyle ilgilidir ve kendisine baş kaldırmayan insan gerçekten özgür olamaz. “ Gördüğünüz üzere bu zindandan kurtuluş, artık bilim yolu ile mümkün değildir. Şu halde bu zindandan ne ile kurtulmalı? Aşk ile. İrfanice, suflice, arifçe ve benzeri aşktan bahsetmiyorum; bunlarda başka zindanlardır. Şu anlamda aşk: Muktedir bir güç, hesapçı ve oportünist akıldan daha üstün bir güç olmalı ki benim özümde, insan beninin özünde, fıtratımın derinliklerinde beni fışkırtsın, harekete geçirsin, içten kendime karşı bir devrim koparsın; yoksa bu iş doğal yasalarla olmaz, içten bana, bene karşı bir başkaldırı kopmalı. Çünkü dördüncü zindan benim içimin bir parçasıdır. İçten patlamalı, fışkırmalı tutuşmalıyım.”(4). Bu çaba insanın kendisiyle savaşımıdır. Zor bir savaşımdır bu. Bilginin işe yaramadığı bir mücadeledir söz konusu olan. İnsan tarih, toplum ve tabiat zindanından bilimle, benlik zindanından ise din ve aşk ile kurtulur.

 

Referanslar

1)    Kendisi Olmayan İnsan/İnsanın Dört Zindanı/ Ali Şeriati, Fecr yayınları.

2)    Kendisi Olmayan İnsan/İnsanın Dört Zindanı/ Ali Şeriati, Fecr yayınları.

3)    Kendisi Olmayan İnsan/İnsanın Dört Zindanı/ Ali Şeriati, Fecr yayınları.

4)    Kendisi Olmayan İnsan/İnsanın Dört Zindanı/ Ali Şeriati, Fecr yayınları.

 


İlgili Yazılar

Bir Cevap Yazın

Son Yorumlar

    İlkelerimiz

    Sitemiz, zararlı içerikler barındırmamaktadır. Sitemiz, üyelik sistemi içermemektedir. Yapılan yorumlarda sitemizde haber ve yazılarla ilgili yapılan yorumlarda tehdit veya küfür içeren, üçüncü kişiler ile ilgili rahatsız edici din,dil,ırk,cinsiyet ayrımına yönelik ve Türkiye Cumhuriyeti yasalarına aykırı ifadeler ve materyaller kullanılamaz.Aksi takdirde sitemiz gerekli yasal işlemleri başlatma hakkını saklı tutar. Doğabilecek yasal sorumluluklardan sitemiz sorumlu tutulamaz. Sitemiz , ”Basın Meslek İlkeleri” ne bağlı kalacağına söz vermiştir.

    Haberdar Olun

    Sitemiz ile alakalı güncel kalmak, sitemize ait tüm bildirilerden haberdar olmak için mail listesine abone olun.

    Üye olun, ve yenilikleri kaçırmayın...