Düşünce, Köşe Yazısı, Yazılar

ARİSTO MANTIĞI HAKKINDA

0 165
images

Mantık doğru düşünmenin kurallarını belirleyen bir bilimdir. Bunu ilk defa Aristo ortaya koydu. Bu mantık makro düzeyde ve olgusal alanda işe yarar. Nesneleri ve olayları derinden anlamak istediğimizde yetersiz kalır. Bu mantıkla insanı ve ruhsal olayları açıklamak zordur. Her an değişen şeyi açıklayamaz. Bu mantığı bilimde ve olağan günlük hayatımızda kullanırız. Metafizik, felsefe ve ilahiyat konularında diyalektik mantık, çelişkiler mantığı veya başka bir adla paradokslar mantığı devreye girer. Sağduyu, sezgi, ilham ve vahiy normal mantığı aşan hakikate ulaşma yollarıdır.

Aristo mantığı cansız maddeleri anlayıp açıklamaya, bilim yapmaya yarar. Bu mantığa göre bir şey ne ise odur. Bu mantığın üç temel ilkesi vardır: 1. Özdeşlik, 2. Çelişmezlik. 3. Üçüncü ihtimalin yokluğu ilkesi. Okullarda bundan başka bir mantığa yer verilmez. Aristo mantığı dünyevi, tek boyutlu, tek değerli bir mantıktır. Düşünme tek boyuta indirgenmiştir. Daha antik çağda bu mantığın yetersizliğini göstermek için çeşitli paradokslar ortaya konulmuştu. Nitekim Herakleitos Aristo’dan çok önce hareketin, değişikliğin, zıtlığın varlığına işaret etmek için “insan bir suda iki defa yıkanmaz“ demişti.

Pek çok filozof ve bilge Aristo mantığını yetersiz görmüştür. Varoluşçu düşüncede, mistik akımlarda, tasavvufçularda, Budizm ve Zen Budizm düşüncesinde, İbn Arabî’de, Spinoza’da, Paskal’da, Hegel’de, Marks’ta, Kierkegard’da, Nietszche’de, Bergson’da, Aristo mantığından farklı düşünceler görürüz. Bütün dini, mistik, metafizik, aşkın cereyanlar Aristo mantığının dışında bir düşünce ile hareket ederler. Bu düşünceye göre zıtlar bir arada bulunabilir. Varlık çelişkilerden ibarettir. Hiçbir şey olduğu gibi değildir. Bir şey hem doğru hem yanlış olabilir. Ben yaşadıkça hem kendimim hem başkayım.

İnsanın anlama imkânını sadece Aristo mantığına hasretmek yanlıştır. Aristo mantığı ancak cansız varlıkları incelemeye yarar. Çünkü maddenin zamanı ve tarihi yoktur. Ama insan zaman ve tarih içinde var olmaktadır. Madde milyonlarca yıldan beri aynı şekilde orada durmaktadır. Diyalektik mantık hareketli olanı, değişeni anlamaya yarar. Diyalektik düşünme insanı hep aynı insan olarak görmez, kategorik düşünmez, hiç kimseyi değişmez saymaz. Düz bir mantıkla giderseniz toplumu ve insanı anlayamazsınız. Onun derinliklerine dalmalı, çelişkilerini yakalamalısınız.

Fizik, kimya, astronomi gibi bilimlerde işe yarayan Aristo mantığı, psikoloji ve sosyal bilimler alanında yetersiz kalmaktadır. Çünkü insan halleri devamlı değişmektedir. Zen Budistler çömezlerinin Aristo Mantığını aşmaları için onlara paradoksal önermeler verir ve üzerinde düşünmelerini isterler. Bununla mantıken doğru sandığımız düşüncelerin öyle pek de sarsılmaz şeyler olmadıklarını anlamalarını isterler. Onları somut gerçekliğe, eyleme yöneltirler. Mantık en tam haliyle bile yetersizdir.


İlgili Yazılar

Bir Cevap Yazın

Son Yorumlar

    İlkelerimiz

    Sitemiz, zararlı içerikler barındırmamaktadır. Sitemiz, üyelik sistemi içermemektedir. Yapılan yorumlarda sitemizde haber ve yazılarla ilgili yapılan yorumlarda tehdit veya küfür içeren, üçüncü kişiler ile ilgili rahatsız edici din,dil,ırk,cinsiyet ayrımına yönelik ve Türkiye Cumhuriyeti yasalarına aykırı ifadeler ve materyaller kullanılamaz.Aksi takdirde sitemiz gerekli yasal işlemleri başlatma hakkını saklı tutar. Doğabilecek yasal sorumluluklardan sitemiz sorumlu tutulamaz. Sitemiz , ”Basın Meslek İlkeleri” ne bağlı kalacağına söz vermiştir.

    Haberdar Olun

    Sitemiz ile alakalı güncel kalmak, sitemize ait tüm bildirilerden haberdar olmak için mail listesine abone olun.

    Üye olun, ve yenilikleri kaçırmayın...